ciasteczka Nasza strona internetowa wykorzystuje cookies (ciasteczka). Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianie ustawień cookies w przeglądarce. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki
Akceptuję

Rola opiekuna w leczeniu bólu podopiecznego z chorobą nowotworową

Udostępnij:

Tomasz Buss
Fragmenty rozdziału „Choroba nowotworowa” z książki „Przewlekle chory w domu. 
Poradnik dla rodzin i opiekunów” pod red. P. Krakowiaka, D. Krzyżanowskiego, 
A. Modlińskiej, Fundacja Hospicyjna, Gdańsk 2019.

 

Rola opiekuna towarzyszącego pacjentowi z chorobą nowotworową jest bardzo wszechstronna. Oprócz towarzyszenia i pomocy choremu, opiekun powinien we właściwy sposób rozładowywać stres pacjenta — czyli oferować mu wsparcie emocjonalne. Wiedza opiekuna na temat podstawowych zasad komunikacji z ciężko chorym, posiadanie podstawowych wiadomości z zakresu onkologii i medycyny paliatywnej, umiejętność zachowania się w sytuacji kryzysowej (na przykład w przypadku nagłego napadu bólu) pozwolą pacjentowi poczuć się bezpiecznie i zmniejszyć jego niepokój o własny stan i nadchodzącą przyszłość. 


Lęk, który często wynika z braku możliwości skonfrontowania obaw chorego ze stanem faktycznym, w wielu przypadkach można znacząco obniżyć podczas rozmowy z drugą osobą — oczywiście odpowiednio do niej przygotowaną.

 

Leczenie bólu

Rolą opiekuna w leczeniu bólu jest pomoc w podawaniu leku (tabletki, iniekcje podskórne) oraz dopilnowanie regularności przyjmowania środków przeciwbólowych. Szczególnie przy stosowaniu morfiny w zastrzykach podskórnych za pomocą „motylka” należy pilnować regularnego podawania leku - co 4 godziny - gdyż w innym przypadku może dojść do nawrotu bólu.

Ponadto zawsze, kiedy potrzeba, można podać choremu dawkę ratującą leku, która zwykle wynosi tyle, ile dawka podawana co 4 godziny. Należy pamiętać, że w przypadku stosowania tabletek o przedłużonym uwalnianiu nie wolno ich rozkruszać, gdyż stracą one w ten sposób swoje właściwości powolnego uwalniania leku i zaczną działać szybko i krótko. Może to doprowadzić do okresowego przedawkowania leku oraz braku efektywnej kontroli bólu. Podczas stosowania tabletek o przedłużonym uwalnianiu z morfiną w razie potrzeby lekarz lub pielęgniarka ustalą dawkę ratującą morfiny krótko działającej (iniekcja lub tabletki o natychmiastowym uwalnianiu). Należy uważnie podzielić, która tabletka z morfiną jest do stosowania regularnego, a która do podawania doraźnie.

Jednym z rodzajów bólu, który pojawia się przed podaniem kolejnej dawki leku przeciwbólowego, jest ból końca dawki. Fakt ten należy zgłosić lekarzowi, który podejmie decyzje o odpowiednim zwiększeniu dawki leku. W przypadku leków innych niż morfina, nawet podawanych podskórnie, nie ma konieczności podawania leku co 4 godziny — jeśli ból jest dobrze kontrolowany.

 

W leczeniu bólu przewlekłego wykorzystuje się drabinę analgetyczną, składającą się z trzech stopni:

I. słabsze leki przeciwbólowe - metamizol (Pyralgina), ketoprofen, diklofenak oraz paracetamol,

II. słabe opioidy: tramadol, kodeina, dihydrokodeina,

III. morfina, fentanyl, buprenorfina.

 

Podstawową zasadą jest zaczynanie terapii od leków najsłabszych i dopiero po osiągnięciu dawki maksymalnej leku, przy braku jego skuteczności należy dodać lek z wyższego stopnia drabiny analgetycznej. Pozostawia się przy tym lek z pierwszego stopnia.

Nie wolno łączyć dwóch leków o tym samym mechanizmie działania, na przykład tramadolu z morfiną czy fentanylem. Jedynym odstępstwem jest stosowanie krótko działającej morfiny na bóle przebijające podczas terapii plastrem z fentanylem czy buprenorfiną. Plastry przeciwbólowe nie zawierają morfiny, jak błędnie się uważa. Podczas terapii fentanylem w plastrach należy pamiętać, żeby regularnie co trzy doby zmieniać plaster na nowy, usuwając poprzedni. Najlepszym miejscem aplikacji plastra są plecy. Plaster nie działa w miejscu przylepienia tak jak plastry rozgrzewające, więc nalepianie go na kręgosłup lub biodro jest niewskazane. Należy pamiętać, że po założeniu pierwszy raz plastra zaczyna on działać w pełni dopiero po około 15–18 godzinach. Tyle czasu potrzebuje lek, aby przejść przez skórę i dostać się do ośrodkowego układu nerwowego. 
Zatem efekt przeciwbólowy można ocenić dopiero po dobie stosowania danej dawki leku. W tym czasie w razie bólu należy podać krótko działający fentanyl (w Polsce na razie bardzo drogi) lub krótko działającą morfinę. Miejsca, gdzie naklejony jest plaster przeciwbólowy, nie wolno nagrzewać poduszką elektryczną ani wystawiać na słońce, bo podobnie jak przy wystąpieniu gorączki może dojść do zwiększonego uwalniania się leku i czasowego jego przedawkowania.

W przypadku stosowania analgetyków (leków przeciwbólowych) można zaobserwować ich niektóre skutki uboczne. Przy stosowaniu leków z pierwszego stopnia drabiny analgetycznej (ketoprofen czy diklofenak) mogą pojawić się bóle w nadbrzuszu (ból żołądka), wzdęcia, nadmierne oddawanie gazów, nudności i wymioty. W tej sytuacji należy zgłosić ten fakt lekarzowi, który włączy lek osłaniający żołądek. Innymi działaniami niepożądanymi mogą być nasilenie się krwawień z dróg moczowych czy nasilenie intensywności krwioplucia.

Leki z tej grupy, uważane za słabe, czasem są niezastąpione w terapii bólów kostnych dzięki swojemu efektowi przeciwzapalnemu.

Podczas stosowania opioidów (nie narkotyków) często występują zaparcia. Profilaktykę przeciwzaparciową (podawanie na przykład laktulozy) stosuje się od początku ich przyjmowania. W trakcie leczenia opiekun powinien także monitorować liczbę oddechów w trakcie stosowania silnych opioidów (norma 16–18/min). W przypadku znacznego zmniejszenia się liczby oddechów, poniżej 12, należy niezwłocznie powiadomić lekarza, szczególnie gdy obserwuje się dodatkowo zaburzenia psychiczne czy sinicę. Silne opioidy są ważnym elementem leczenia analgetycznego, niemniej nie powinny być nadużywane. Powinno się je stosować dopiero w przypadku nieskuteczności leków z niższych szczebli drabiny analgetycznej. Sama obecność choroby nowotworowej u pacjenta z bólem nie upoważnia do włączenia od początku leczenia morfiny czy fentanylu.

Należy wspomnieć, że istnieje także ból neuropatyczny, który powstaje w wyniku uszkodzenia dróg nerwowych przez nowotwór. Jego objawy to palenie, pieczenie, zrywanie skóry, mrowienia, uczucie wbijania szpilek. W tym rodzaju bólu często nawet silne opioidy są nieskuteczne. Stosuje się wtedy leki przeciwdepresyjne oraz przeciwpadaczkowe.

Warto zapytać lekarza, czemu włącza leki z tej grupy, gdyż ulotka leku może wzbudzić podejrzenia chorego, że oprócz nowotworu ma także padaczkę i depresję.

 

Pomocne strony internetowe

•  www.poradniaamazonki.pl

•  www.awzr.pl

•  www.opiekunrodzinny.pl

•  www.tamizpowrotem.org

•  www.swiatlo.org

Nasi partnerzy

slide
slide
slide
slide
newsletter

Bądź na bieżąco

Zapisz się dzisiaj do newslettera by uzyskać jak najszybszy dostęp do nowości, aktualności i ofert, które mogą Cię zainteresować.

paper plane
paper plane